ฟ้องหย่า

ขั้นตอนฟ้องหย่า - อ้างเหตุฟ้องหย่า - สิทธิที่เรียกได้

รวมกฎหมายสมรสเท่าเทียม พ.ร.บ. ฉบับที่ 24 พ.ศ. 2567

การสมรสตามกฎหมายไทยเป็นสัญญาทางแพ่งที่ก่อให้เกิดสิทธิและหน้าที่ระหว่างคู่สมรสอย่างสมบูรณ์ เมื่อชีวิตคู่ดำเนินมาถึงจุดที่ไม่อาจดำเนินต่อไปได้ กฎหมายเปิดทางให้สามารถยุติความสัมพันธ์ได้ตามกระบวนการที่กำหนด

หลังพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 หรือกฎหมายสมรสเท่าเทียม มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 22 มกราคม 2568 เป็นต้นไป คู่สมรสทุกเพศมีสิทธิและหน้าที่เท่าเทียมกันในด้านครอบครัวและคดีหย่าทุกประการ

บทความนี้รวบรวมทุกสิ่งที่ต้องรู้เกี่ยวกับการฟ้องหย่า ตั้งแต่เหตุฟ้องหย่าครบทุกข้อ (รวม 2 เหตุใหม่) ข้อยกเว้น อายุความ ขั้นตอน เอกสาร ค่าใช้จ่าย สิทธิที่เรียกได้ และสิทธิของคู่สมรสเพศเดียวกัน ครบในที่เดียว

การหย่าร้างตามกฎหมายไทย มีกี่วิธี ?

ป.พ.พ. มาตรา 1514 : "การหย่านั้นจะทำได้แต่โดยความยินยอมของทั้งสองฝ่ายหรือโดยคำพิพากษาของศาล การหย่าโดยความยินยอมต้องทำเป็นหนังสือและมีพยานลงลายมือชื่ออย่างน้อยสองคน"

• ห้ามทำหนังสือหย่าด้วยวิธีอิเล็กทรอนิกส์ เช่น หย่าทาง LINE หรือ Facebook ไม่มีผลทางกฎหมาย

• ถ้าทำหนังสือหย่าถูกต้องแล้ว แต่อีกฝ่ายไม่ยอมไปจดทะเบียน ฟ้องบังคับได้ภายใน 10 ปี

• คู่สมรสเพศเดียวกันที่จดทะเบียนสมรสตามกฎหมายสมรสเท่าเทียมมีสิทธิหย่าโดยทั้ง 2 วิธีเช่นกัน

เหตุฟ้องหย่าตาม ป.พ.พ. มาตรา 1516 มี 10 ประการ

กฎหมายกำหนดเหตุฟ้องหย่าไว้เพียง 10 เหตุในตอนแรก แต่กฎหมายสมรสเท่าเทียมได้เพิ่มเหตุ (4/1) และ (4/2) ทำให้ปัจจุบันมีทั้งหมด 12 เหตุ ซึ่งเป็น "รายการปิด" ไม่สามารถเพิ่มเติมหรือตีความขยายได้

เหตุที่ (1) : ยกย่องผู้อื่นเป็นคู่สมรสหรือมีชู้

คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่องผู้อื่นฉันคู่สมรส เป็นชู้ หรือร่วมประเวณีกับผู้อื่นเป็นอาจิณ อีกฝ่ายฟ้องหย่าได้

ตัวอย่าง : คู่สมรสมีคนรักใหม่ ออกงานสังคมด้วยกัน จ่ายค่าใช้จ่ายให้ หรือซื้อที่พักอาศัยให้

คำพิพากษาศาลฎีกา 3596/2546 : สามีจดทะเบียนสมรสกับหญิงอื่นและอยู่กินร่วมกันอย่างเปิดเผย แม้โจทก์รู้มานานกว่า 1 ปีแต่เหตุยังต่อเนื่อง คดีไม่ขาดอายุความ

📌  หลังสมรสเท่าเทียม : "คู่สมรส" ทุกเพศมีสิทธิฟ้องและถูกฟ้องตามเหตุนี้เท่าเทียมกัน

เหตุที่ (2) : ประพฤติชั่วอย่างร้ายแรง

คู่สมรสประพฤติชั่ว ทำให้อีกฝ่ายได้รับความอับอายขายหน้าอย่างร้ายแรง ถูกดูถูกเกลียดชัง หรือเดือดร้อนเกินควร เช่น ติดการพนัน ยาเสพติด กระทำผิดคดีอาญาร้ายแรง

⚠️  ต้องถึงขนาด "ร้ายแรง" พอ พฤติกรรมเล็กน้อยไม่เข้าเหตุนี้

เหตุที่ (3) : ทำร้ายร่างกายหรือจิตใจ / หมิ่นประมาทบุพการี

คู่สมรสทำร้าย ทรมานร่างกายหรือจิตใจ หรือหมิ่นประมาทอีกฝ่ายหรือบุพการีของอีกฝ่าย ถ้าเป็นการร้ายแรง ฟ้องหย่าได้

หลักฐานที่ควรเก็บ : ใบรับรองแพทย์ ใบแจ้งความ ภาพถ่ายบาดแผล พยานบุคคล

เหตุที่ (4) : จงใจละทิ้งร้างอีกฝ่ายเกิน 1 ปี

คู่สมรสฝ่ายหนึ่งจงใจหนีจากชีวิตสมรส ขาดการติดต่อ ไม่ส่งเงิน ไม่แสดงความห่วงใย ต่อเนื่องเกิน 1 ปี

⚠️  ต้อง "จงใจ" ทิ้ง ถ้าถูกส่งไปราชการต่างจังหวัดหรือทำงานต่างประเทศแต่ยังส่งเงินกลับมา ไม่เข้าเหตุนี้

เหตุที่ (4/1) : ต้องคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุกเกิน 1 ปี

🆕  เหตุใหม่ที่มีผลตั้งแต่ 22 มกราคม 2568

เงื่อนไข : คู่สมรสต้องคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุก และได้รับโทษจำคุกจริงเกิน 1 ปี ในความผิดที่อีกฝ่ายมิได้มีส่วนก่อหรือยินยอม และการเป็นคู่สมรสต่อไปจะทำให้อีกฝ่ายเดือดร้อนเกินควร

ตัวอย่าง : คู่สมรสถูกจำคุก 3 ปี ฐานค้ายาเสพติด อีกฝ่ายต้องแบกภาระเลี้ยงดูครอบครัวคนเดียว ฟ้องหย่าได้

เหตุที่ (4/2) : สมัครใจแยกกันอยู่เกิน 3 ปี

🆕  กฎหมายสมรสเท่าเทียมมีผลตั้งแต่ 22 มกราคม 2568 — ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งก็ฟ้องได้

คู่สมรสสมัครใจแยกกันอยู่ทั้งสองฝ่าย เพราะไม่อาจอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรสได้โดยปกติสุขตลอดมาเกินสามปี

จุดสำคัญ : ต่างจากเหตุ (4) ตรงที่ต้อง "สมัครใจ" ทั้งสองฝ่าย ไม่ใช่ฝ่ายหนึ่งทิ้งอีกฝ่าย

ทำไมสำคัญ : เพราะก่อนหน้านี้คู่สมรสที่แยกกันอยู่โดยสมัครใจทั้งคู่จะไม่มีเหตุฟ้องหย่าเลย กฎหมายใหม่จึงเปิดช่องให้

เหตุที่ (5) : คู่สมรสสาบสูญหรือหายตัวไปเกิน 3 ปี

คู่สมรสถูกศาลสั่งให้เป็นคนสาบสูญ หรือไปจากภูมิลำเนาเกิน 3 ปีโดยไม่มีใครทราบว่าเป็นตายร้ายดีอย่างไร

เหตุที่ (6) : ไม่อุปการะ หรือกระทำการปฏิปักษ์อย่างร้ายแรง

ป.พ.พ. มาตรา 1516 (6): "...ไม่ให้ความช่วยเหลืออุปการะเลี้ยงดูอีกฝ่ายหนึ่งตามสมควร หรือทำการเป็นปฏิปักษ์ต่อการที่เป็นคู่สมรสกันอย่างร้ายแรง..."

คำพิพากษาศาลฎีกา 4104/2564 : การที่จำเลย (สามี) ขับไล่โจทก์ (ภรรยา) ออกจากบ้านถือว่าเป็นการกระทำปฏิปักษ์อย่างร้ายแรง โจทก์มีสิทธิฟ้องหย่าได้

ตัวอย่างอื่น : ล็อคประตูไม่ให้คู่สมรสเข้าบ้าน ตัดน้ำตัดไฟ หรือปฏิเสธการอุปการะทุกทางจนอีกฝ่ายเดือดร้อน

เหตุที่ (7) : วิกลจริตเกิน 3 ปี

วิกลจริตติดต่อกันเกิน 3 ปี มีลักษณะยากจะหายได้ และถึงขนาดที่ทนอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรสต่อไปไม่ได้

⚠️  ต้องมีหลักฐานทางการแพทย์จากผู้เชี่ยวชาญจิตเวชยืนยันว่าโรคนั้นยากจะหาย

เหตุที่ (8) : ผิดทัณฑ์บนที่ทำเป็นหนังสือ

คู่สมรสกระทำผิดทัณฑ์บนที่ทำไว้เป็นหนังสือในเรื่องความประพฤติ เหตุนี้ใช้อายุความ 10 ปี ไม่ใช่ 1 ปี

เหตุที่ (9) : เป็นโรคติดต่อร้ายแรงที่ไม่มีทางหาย

โรคติดต่ออย่างร้ายแรง อาจเป็นภัยแก่อีกฝ่าย และโรคนั้นไม่มีทางหายได้

เหตุที่ (10) : มีสภาพแห่งกายทำให้ไม่อาจร่วมประเวณีได้ตลอดกาล

คู่สมรสมีสภาพร่างกายถาวรที่ทำให้ไม่สามารถร่วมประเวณีได้ตลอดชีวิต ต้องมีใบรับรองแพทย์ผู้เชี่ยวชาญยืนยัน

⚠️  "ตลอดกาล" หมายถึงถาวรสมบูรณ์ ไม่ใช่ชั่วคราว ต้องมีหลักฐานทางการแพทย์ยืนยันสภาพถาวร

ข้อยกเว้นที่ทำให้ฟ้องหย่าไม่ได้ (มาตรา 1517 และ 1518)

คำพิพากษาศาลฎีกา 4104/2564 : การพาคู่สมรสและบุตรไปเที่ยวด้วยกันยังไม่ถือว่าให้อภัย ตามมาตรา 1518

คำพิพากษาศาลฎีกา 9131/2539 : เพียงนิ่งเฉยไม่แสดงปฏิกิริยา ไม่ถือว่ายินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจ

อายุความในการฟ้องหย่า (มาตรา 1529)

ป.พ.พ. มาตรา 1529 : "สิทธิฟ้องร้องโดยอาศัยเหตุในมาตรา 1516 (1) (2) (3) หรือ (6) หรือมาตรา 1523 ย่อมระงับไปเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งปีนับแต่วันผู้กล่าวอ้างรู้หรือควรรู้ความจริง..."

⚠️  อายุความ 1 ปี จำเลยต้องยกขึ้นต่อสู้เอง ศาลจะหยิบยกเองไม่ได้

ศาลที่มีอำนาจรับฟ้องหย่า

ยื่นฟ้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัว ในเขตที่จำเลยมีภูมิลำเนา หรือ ที่มูลคดีเกิด ("มูลคดี" = สถานที่เกิดเหตุ ไม่ใช่ที่จดทะเบียนสมรส)

• แม้จำเลยจะมีภูมิลำเนานอกราชอาณาจักรก็ฟ้องได้ที่ศาลที่มูลคดีเกิด

• คู่สมรสเพศเดียวกันยื่นฟ้องที่ศาลเยาวชนและครอบครัวเช่นกัน

ขั้นตอนการฟ้องหย่า (Step-by-Step)

เอกสารที่ต้องใช้ในการฟ้องหย่า

สิทธิที่เรียกได้เมื่อฟ้องหย่า

1. สินสมรส

สินสมรสคือทรัพย์สินที่ได้มาระหว่างสมรส เมื่อหย่าให้แบ่งคนละครึ่ง (มาตรา 1533) สินส่วนตัวไม่ต้องแบ่ง

2. ค่าเลี้ยงดูคู่สมรส

ถ้าการหย่าทำให้คู่สมรสยากจนลงและอีกฝ่ายมีความสามารถ ศาลอาจกำหนดค่าเลี้ยงดู (มาตรา 1526)

3. อำนาจปกครองบุตรและค่าเลี้ยงดูบุตร

ศาลพิจารณาจากประโยชน์สูงสุดของบุตร ฝ่ายที่ไม่ได้ปกครองยังมีสิทธิติดต่อบุตรตามสมควร

4. ค่าทดแทน (มาตรา 1523)

ป.พ.พ. มาตรา 1523 วรรคสอง (แก้ไขโดย พ.ร.บ. ฉบับที่ 24 พ.ศ. 2567): "คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะเรียกค่าทดแทนจากผู้ซึ่งล่วงเกินคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งไปในทำนองชู้ หรือจากผู้ซึ่งแสดงตนโดยเปิดเผยเพื่อแสดงว่าตนมีความสัมพันธ์กับคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งในทำนองชู้ก็ได้"

ใช้คำว่า "คู่สมรส" แทน "สามี/ภริยา" ทำให้คู่สมรสทุกเพศมีสิทธิเรียกค่าทดแทนจากชู้ได้เท่าเทียมกัน

กฎหมายสมรสเท่าเทียม 2568 — ผลกระทบต่อคดีครอบครัว

สิ่งที่เปลี่ยนแปลงใน ป.พ.พ. ด้านครอบครัว

สิทธิของคู่สมรสเพศเดียวกันที่ได้รับจากกฎหมายใหม่

✅  จดทะเบียนสมรสได้ตามกฎหมายไทย — ทั้งคู่สมรสไทย-ไทย และไทย-ต่างชาติ

✅  มีสินสมรสและสินส่วนตัวเหมือนคู่สมรสต่างเพศ

✅  ฟ้องหย่าได้ โดยใช้เหตุตาม ม.1516 ทั้ง 10 เหตุเช่นกัน

✅  เป็นทายาทโดยธรรมของกันและกัน มีสิทธิรับมรดก

✅  ลงนามยินยอมรับการรักษาพยาบาลแทนกันได้

✅  รับบุตรบุญธรรมร่วมกันได้

✅  ฟ้องชู้และเรียกค่าทดแทนได้ตาม ม.1523 ใหม่ ทุกเพศ

สิ่งที่ยังต้องติดตาม

⚠️  กฎหมายอื่นๆ ที่ยังใช้คำว่า "สามี-ภริยา" ต้องรอการแก้ไขภายใน 180 วันนับแต่กฎหมายสมรสเท่าเทียมมีผล ในระหว่างนั้นอาจยังไม่ครอบคลุมทันที

• ประกันสังคม / ประกันชีวิต — บางนโยบายอาจต้องรอการแก้ไขกฎหมายอื่น

• สิทธิข้าราชการ (บำเหน็จ บำนาญ สวัสดิการ) — อาจต้องรอ

• การรับบุตรบุญธรรมบางประเภท — ต้องตรวจสอบกฎหมายเฉพาะ

การฟ้องหย่าของคู่สมรสเพศเดียวกัน — ประเด็นพิเศษ

คู่สมรสเพศเดียวกันที่จดทะเบียนสมรสตาม พ.ร.บ. ฉบับที่ 24 สามารถฟ้องหย่าได้เหมือนคู่สมรสต่างเพศในทุกประการ โดยใช้เหตุฟ้องหย่าตาม ม.1516 ทั้ง 10 เหตุ ยื่นฟ้องที่ศาลเยาวชนและครอบครัวเช่นกัน

📌  คู่สมรสเพศเดียวกันที่ "จดทะเบียนสมรสในต่างประเทศ" ก่อนกฎหมายสมรสเท่าเทียมมีผล ต้องตรวจสอบว่าการสมรสนั้นได้รับการรับรองตามกฎหมายไทยหรือไม่ก่อนดำเนินคดี

กรณีพิเศษ : ฟ้องหย่าชาวต่างชาติ

พ.ร.บ. ขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 มาตรา 27: "ศาลไทยจะไม่พิพากษาให้หย่ากัน เว้นแต่กฎหมายสัญชาติแห่งสามีและภริยาทั้งสองฝ่ายยอมให้หย่าได้..."

คำพิพากษาศาลฎีกา 1869/2566 : โจทก์ไม่นำสืบว่ากฎหมายอังกฤษอนุญาตให้หย่าได้ ศาลยกฟ้อง แม้จำเลยไม่ได้ต่อสู้

⚠️  ฟ้องหย่าชาวต่างชาติต้องพิสูจน์ว่ากฎหมายสัญชาติของจำเลยอนุญาตให้หย่าได้ด้วย

แนวคำพิพากษาศาลฎีกาสำคัญ

คำพิพากษาศาลฎีกา 4104/2564 — สามีขับไล่ภรรยาออกจากบ้าน

คำวินิจฉัย : การขับไล่คู่สมรสออกจากบ้านเป็นการกระทำปฏิปักษ์อย่างร้ายแรง ตาม ม.1516 (6) การพาไปเที่ยวด้วยกันไม่ถือว่าให้อภัย (ม.1518) ศาลฎีกาพิพากษาให้หย่าและให้โจทก์เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร

คำพิพากษาศาลฎีกา 1869/2566 — ฟ้องหย่าชาวต่างชาติ

คำวินิจฉัย : โจทก์มีภาระพิสูจน์ว่ากฎหมายสัญชาติจำเลยอนุญาตให้หย่าได้ เมื่อไม่นำสืบ ศาลยกฟ้องได้เองแม้จำเลยไม่ต่อสู้ เพราะเป็นเรื่องความสงบเรียบร้อย

คำพิพากษาศาลฎีกา 3596/2546 — เหตุต่อเนื่อง ไม่ขาดอายุความ

คำวินิจฉัย: สามีมีภรรยาน้อยและอยู่กินร่วมกันต่อเนื่องจนถึงวันฟ้อง แม้โจทก์รู้มานานกว่า 1 ปีแล้ว คดีก็ไม่ขาดอายุความ

คำพิพากษาศาลฎีกา 4261/2545 — เหตุต่อเนื่อง

คำวินิจฉัย: สามีมีภรรยาน้อยเป็นเหตุต่อเนื่อง แม้รู้เกิน 1 ปีก็ฟ้องได้

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

Q: คู่สมรสเพศเดียวกันฟ้องหย่าได้ไหม?

A: ได้ ตั้งแต่ 22 มกราคม 2568 คู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสตาม พ.ร.บ. ฉบับที่ 24 ไม่ว่าเพศใดมีสิทธิฟ้องหย่าและถูกฟ้องหย่าเหมือนคู่สมรสต่างเพศในทุกประการ

Q: อยากหย่าแต่อีกฝ่ายไม่ยอม ทำอย่างไร?

A: ต้องฟ้องหย่าต่อศาล โดยมีเหตุฟ้องหย่าตาม ม.1516 อย่างน้อย 1 เหตุ ถ้าพิสูจน์ได้ศาลจะมีคำพิพากษาให้หย่าโดยไม่ต้องได้รับความยินยอมจากอีกฝ่าย

Q: สมัครใจแยกกันอยู่มา 4 ปีแล้ว ฟ้องหย่าได้ไหม?

A: ได้แล้ว! หลังกฎหมายสมรสเท่าเทียมมีผล (22 ม.ค. 2568) มีเหตุ (4/2) ให้ฟ้องหย่าได้ถ้าแยกกันอยู่โดยสมัครใจเกิน 3 ปี แม้จะไม่มีเหตุข้ออื่นเลย

Q: หย่าแล้วสินสมรสแบ่งอย่างไร?

A: แบ่งคนละครึ่งตาม ม.1533 ทั้งคู่สมรสต่างเพศและเพศเดียวกัน สินส่วนตัวไม่แบ่ง

Q: คู่สมรสเพศเดียวกันฟ้องชู้ได้ไหม?

A: ได้ มาตรา 1523 ฉบับใหม่ใช้คำว่า "คู่สมรส" ซึ่งครอบคลุมทุกเพศ ทำให้คู่สมรสทุกเพศมีสิทธิเรียกค่าทดแทนจากชู้ได้เท่าเทียมกัน

Q: ฟ้องหย่าต้องใช้เวลากี่ปี?

A: โดยปกติ 6–18 เดือน ขึ้นกับศาลและความซับซ้อนของคดี ถ้าจำเลยไม่ต่อสู้อาจเร็วกว่านั้น

Q: ถ้าไม่มีเงินจ้างทนายทำอย่างไร?

A: ติดต่อสำนักงานอัยการคุ้มครองสิทธิ (สคช.) ในจังหวัดของท่าน ให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายฟรีหรือในราคาต่ำสำหรับผู้มีรายได้น้อย

สรุป

การฟ้องหย่าตามกฎหมายไทยในปี 2568 มีความครอบคลุมมากขึ้นจากกฎหมายสมรสเท่าเทียม ปัจจุบันมีเหตุฟ้องหย่า 12 เหตุ (จากเดิม 10) และคู่สมรสทุกเพศมีสิทธิฟ้องหย่า สินสมรส ค่าทดแทน และมรดกเท่าเทียมกัน

หัวใจสำคัญของการฟ้องหย่าคือต้องมีเหตุตาม ม.1516 อย่างน้อย 1 เหตุ ไม่ขาดอายุความ และเตรียมหลักฐานพิสูจน์ให้ครบถ้วน

ปรึกษาคดีกับทนายเจตน์สฤษฎิ์ ไชยงค์ รับว่าความทั่วราชอาณาจักร ให้คำปรึกษาด้านกฎหมายแพ่ง อาญา ครอบครัว มรดก ที่ดิน แรงงาน และคดีอื่น ๆ โดยทนายความผู้มีประสบการณ์ หากต้องการประเมินแนวทางคดีหรือสอบถามข้อมูลเบื้องต้น สามารถติดต่อเพื่อรับคำปรึกษาได้ ติดต่อ LINE ID: @280cwfgf